Genel

Mert Başaran ile Yeni Kitabı Işığında Ekonomi ve Teknoloji Söyleşisi

Mert Başaran ekonomiye ilgili ve dünyadaki gelişimleri yakından takip eden radarları açık bir şahıs. Yeni kitabı, Ufak İşler Büyük Özgürlükler ise taze taze raflarda… Yoğun gidişat içinde onu yakalayıp birazcık ümit topladık. İşte Mert Başaran ve onun özgürlük reçetesi…

mert başaran
Mert Başaran hem alaylı hem mektepli bir iktisat uzmanı

Kitabın para kazanma üstüne… Mert Başaran bizlere kendini tanıtır mısın? Kitabından yararlanmamız için ne kadar iktisat bilmemiz gerekiyor?

Ilk olarak bu güzel sual için teşekkür ederim. Kitabımın en iyi yanı bu bence. Kitabından yararlanmak için iktisat bilmeniz gerekmiyor. Hatta hiçbir şey bilmeniz gerekmiyor. Okumayı bilin yeter. Şu sebeple en rahat haliyle para nedir onu anlatıyorum. Para iyi mi büyür iyi mi elinizden uçup gider. Neyi niye satın alıyoruz niye almalıyız niye almamalıyız… Onlu yaşlardaki ufak bir kardeşim de okuyup anlayabilir, yaşlı bir teyzemiz de… Doğrusu ben aslen paranın ne işe yaradığını anlatıyorum. Ve pekçok okurumdan gelen “paraya bakışımı değiştirdin” mesajları da beni oldukca mutlu ediyor.


Eğitimime erişince: Evet İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesinde İşletme okudum fakat ekonomiyi ya da bildiklerimi okulda öğrendim diyemem. Aslına bakarsanız kitapta sık sık “Bu detayları size okullarda öğretmezler” diyorum.
Paraya, paranın temsil etmiş olduğu şeye olan ilgim oldukca ufak yaşlarda başladı. Kitabımı okuyanlar biliyor Varlıklı Baba Yoksul Baba misali zengin, parayı kazanmayı da büyütmeyi de bilen bir dede ile bu tarz şeyleri asla bilmeyen bir baba içinde büyüdüm.

“Bildiklerimin çoğunu üniversitede öğrenmedim. Yaşamın içinde öğrendim.”

Daha 13, 14 yaşlarındayken borsa nedir, ana para piyasası nedir biliyordum. Annemin banka hesabı üstünden ilk hisse senedimi bu şekilde aldım. Daha o yaşlarda al sat yapmayı biliyordum. İstanbullu bir aileyiz. Dedemin iyi iktisat yönetimi yardımıyla oldukca gayrimenkulümüz vardı. O gayrimenkullerin dedemden sonrasında birer birer erimesini izledim. Hepsinin kayıtları dururdu. Bu tarz şeyleri incelerdim. İstatistiki olarak bakardım. Evet bir eğitimim var fakat bildiklerimin çoğunu üniversitede öğrenmedim. Yaşamın içinde öğrendim. Yaşamın içinde öğrendim. Aslına bakarsanız kitabımda da bunun üstünde oldukca duruyorum. Koca koca okulları bitirmiş, masterlar yapmış, deha seviyesinde insanoğlu bir ihtimal orta okul mezunu bile olmayan fakat ticari zekasıyla, para yönetimiyle holdingler kurmuş insanların yanında maaşla çalışıyor. Doğrusu ben ekonomiyi sahada öğrendim. Zengin insanları gözlemleyerek öğrendim. Fakat bunda aile hikayemden gelen, paranın ne olduğuna duyduğum ilgi oldukca etkili olmuştur.

Kitabının adını hakikaten ironik buluyorum. “Ufak işler büyük özgürlükler”, tersten baktığımızda bir halde paranın kölesi miyiz? Öyleysek efendiler kim?

Kitabın adını ben de oldukca seviyorum. Ilk olarak ufak işler kısmını anlatayım. Ben oldukca ufak yaştan beri ufak paraları biriktirmeyi sevdim. Onlarla minik minik şeyler almayı sevdim. Hatta akrabalarımdan benimle dalga geçenler olurdu. “Ufak işlerin adamısın” diyerek. Şimdi gelelim büyük özgürlüklere. Aslen bu kitabımın da vaadi. Yaptığım minik minik yatırımlarla şu an en büyük özgürlüğe sahibim. Finansal özgürlüğe. Sabah sekizde kalkıp işe gitmem gerekmiyor. Firmanın birinci çeyrek karlılık raporları niye bu şekilde diye kimse bana hesap sormuyor. Ufak birikimler büyük özgürlükleri inşa etmemi sağlamış oldu şundan dolayı.

 

“Ufak paraları küçümsemeyin…”

mert başaran
Mert Başaran geleceğe dair umudunu koruyor

 

Bu kadar paradan ne olur diyenler de bunu öğrensin isterim. Kitabımda anlattığım güzel bir anekdot var. Hemen hemen kurumsal şirketlerde çalışırken beraber çalıştığımız bir hanım dostum vardı. Şirketten ayrıldı. Tazminatıyla kendine adını vermeyeyim marka bir çanta almak istedi. Onu ikna etmeyi başardım ve bir arsa almasını sağladım. Seneler sonrasında o çanta parasına almış olduğu arsa için “ailemizin yaşamı kurtuldu” diyerek beni aradı. O kadar da büyük olmayan bir para fakat büyük bir özgürlüğün kapısını açtı. Kimse bir şey satın almasın demiyorum elbet fakat parayı doğru kullanmayı önemsiyorum. Yatırım yapmayı, ufak paraları küçümsemeden yatırıma kullanmayı önemsiyorum.
Köleler ve efendiler meselesine gelirsek. En rahat ifadeyle borçluysan kölesin. Sabah altıda kalkıp bir saat yol gidiyorsan, eve dokuzda varıyorsan, gittiğin firmanın CEO’su bile olsan, villada oturuyor bile olsan bir tür kölesin. Karın tokluğuna çalışmak ile trilyonluk otomobile binmek, villada oturup sabah altıda şirkete gitmek için yola çıkmak içinde bence oldukca fark yok, kölelik açısından bakıyorsak.

“Parayı özgürlüğünüzü satın almak için kullanın.”

Finansal özgürlüğün var ise köle değilsin. İstediğin şekilde çalışırsın, istediğin saatte çalışırsın. Maaşlı çalışan, beyaz yaka, mavi yaka fark etmez. Efendiler ise bu tarz şeyleri yapmazsak bizi işten kovan, aç bırakan kişiler oluyor. Kitabım bu yüzden mühim. Çalışalım, para kazanalım fakat o parayı belli bir vakit sonrasında özgürlüğümüzü satın almak için kullanalım. Eski Roma’da köleler emek vererek özgürlüklerini satın alıyorlarmış. Ikimiz de çalışıyorsak ve para kazanıyorsak bari kendi finansal özgürlüğümüzü satın alalım. Bunun yolu da parayı doğru anlamaktan, doğru harcamaktan doğru şekilde büyütmekten geçiyor.

Açıkçası kitap yazmanı önemsiyorum fakat TikTok videosu ve Instagram filtresi yanında kitap oldukça “analog” kalıyor. Dijital çağda niçin kitap?

45 yaşındayım. Bir anlamda yaşlıyım. Bizim için ne diyorlardı, dijital sığınmacılar mi? Biz dönem olarak yirmili yaşlardan sonrasında cep telefonuyla, vakit içinde dijital dünya ile tanıştık. Aslen analog bir kuşağız. Ev telefonuyla, çevirmeli telefonla büyüdük. Telesekreter çıkınca heyecanlandık. Davet aleti taşıyan abilerimize hayranlıkla baktık. Sonrasında cep telefonu çıktı… Uzunca bir vakit sonrasında bizim de oldu. Doğrusu bugün yirmili yaşlarını devam eden kuşaktan değişik bir yerden geliyoruz. Onlar doğduğunda annelerinin babalarının cep telefonu vardı.

Kitap bir ihtimal kimileri için retro. Hatta yayıncımla, editörümle kitabın geleceği üstüne konuşuyoruz. Acaba 100 yıl sonrasında kitap ne olacak düşünce jimnastiği yapıyoruz. Fakat ben kitabı, basılı halini seviyorum. Hakiki bir yanı var sanki. Elinde tutabiliyorsun. Somut bir şey. Armağan edebiliyorsun. Kindle’da kitap okuyup oldukca süratli okuyorum tamam fakat sanki bitince bitti mi güvenilir olamıyorum diyen dostlarım var. Daha kalıcı geliyor basılı kitap. Hem aslına bakarsan ben kendi kitabımın da bir kez okunup bırakılacak bir kitap olmadığını düşünüyorum. Bana gelen feedbackler de hep bu şekilde. Başucu kitabım oldu. Okuyorum sonrasında yeniden dönerek bakıyorum diyorlar. Her yeni krizde, işi olmayan kalınca, kredi kartı ekstreniz kabarınca bir doz tekrardan okuyun diyorum.

Tweetlerinde ekonomik düzenin değişeceğine dair paylaşımlar var. Pandemi bu düzenin bir parçası mı sence? Bizi ve ülkemizi yeni düzende neler bekliyor?

Maalesef değişmek zorunda. Gidişat oraya doğru bence. Şu sebeple neoliberal politikalar insanları 1945’ten, İkinci Dünya Savaşı’ndan beri gitgide daha da fakirleştirdi. Para birilerinin elinde toplandıkça yar büyüdü. Bu daha da devam edecek ve bir noktada başka bir yöne gitmek gerekecek. Ters bir şey var şundan dolayı. Otuz yıl ilkin bir işyar emekli olduğunda ikramiyesiyle bir ev alıyordu. Bugün aynı işyar o evin dörtte birini alabiliyor. Bir ihtimal on yıl sonrasında hiçbir şey yapamayacak o ikramiye ile. Hatta emekli ikramiyesi diye bir şey de olmayacak. Teknolojideki inanılmaz ivme de emek, çalışan yaşamı şeklinde alanlarda köktencilik değişimlere niçin olacak. Pek oldukca insan bir ihtimal işi olmayan duracak. Suni zeka birçok çalışanın işini elinden alacak. Emek harcama yaşamı insanı devreden çıkardıkça, paranın sınırı olan sayıda insanoğlunun elinde toplanmasıyla yeni bir formül bulmak kaçınılmaz olacak. Çoğumuz yaşayıp göreceğiz.

“Büyük reset” komplo teorisyenlerin dilinden düşmüyor. Sen bu mevzuda ne düşünüyorsun? Parayı yönetenler aslına bakarsan bu kadar güçlüyse niçin bir format atmaya gereksinim var?

Evet büyük reset benim de ilgimi çeken bir kavram. Buna komplo teorisi diyen de var elbet fakat benim gidişatta gözlemlediğim ciddi bir mülkiyetsizleştirmeye doğru gidiyoruz. Hiçbir şeye haiz olmama empoze ediliyor. Bunun sonucunda hedeflenen insanların hiçbir şeye haiz olmadıkları bir dünya bence. Kelebekler şeklinde özgür fakat hiçbir şeyin sahibi değil. Bir ihtimal yaşamını sürdürmek için bir dünya vatandaşlık maaşı ile yaşayan insanoğlu.

Haiz olmamak, bunun empoze edilmesi de köleleştirmenin bir başka versiyonu bence. Köle bulunduğunu fark etmeyen, mutlu olduğuna inanan insanlarla bir seviye yaratmak. Buradaki amaç bir ihtimal paranın tanımını da değişiklik yapmak. Paranın kıymeti, bilhassa basılı paraların kıymeti git gide eridiği için buna doğru gidişat var. Bu erimeyi enflasyonla sağlıyorlar. Enflasyonla basılı paraların kıymetini iyice eritiyorlar. Geleceğin temaları birazcık da bunlar olacak şeklinde. Mert Başaran olarak tam tersini söylüyorum. Buna önlem alın. Malınız mülkünüz olsun, yatırımlarınız olsun, kuvvetli hissedeceksiniz diyorum.

Geldik BitCoin’e… Bill Gates şeklinde birçok teknoloji gurusu BitCoin’e mesafeli duruyor. Sen ne düşünüyorsun?

Waren Buffet’tan Bill Gates’e bunu saçma gören, balon bulunduğunu söyleyenler oldukca var, evet. Ben de 45 yaşlarında birazcık eski kafalı bir adam olduğum için birazcık mesafeli hissediyorum. Önlemli ve korkuyla bakıyorum diyeyim. Kendim bitcoin yatırımı yapıyor muyum? Evet, yapıyorum. Oldukça düşük fiyatlarda oldukca ufak miktarlarda yapıyorum. Fakat devamlı içimde bir korku ve inançsızlık bulunduğunu itiraf edeyim. Bitcoin’i hisse senetleriyle karşılaştırıyorum. Hisse senedi daha somut hissettiriyor bana. Arazi alırken asla korkmuyorum, ev alırken asla korkmuyorum. Somut bir şey şundan dolayı. Evde bir kiracı oturur sana kira öder. Araziye bir ihtimal buğday bir ihtimal lavanta ekilir. Yada o arazi imara girer evler yapılır üstüne. Ortada somut, gerçek bir şey var. Hisse senedi alıyorsunuz. Firmanın varlıkları var, uçakları var, atıyorum otomobilleri var. Temettü geliri var.

Bitcoin yada öteki coinler ise ortada. Şu an kullanımı sınırı olan, alışverişte kullanımı yaygın değil. Oldukça volatil. Hızla yükselip hızla düşebiliyor. Evet ben de ilgileniyorum fakat temkinle. Seneler ilkin bir lale spekülasyonu vardı. Merak edenler internete girip bakabilir. Binlerce dolara el değiştiren bir lale soğanı. Sonrasında her insanın elinde patlamıştı.

Bitcoin için olmasa bile sonradan çıkan coinler, tokenlar için bu risk var bence. Bazıları bir ayda ortadan kayboluyor. Paralar uçup gidiyor. Elbet portföyünüzde Bitcoin de olabilir fakat ben daha somut varlıklara yatırım yapmayı seviyorum.

Teknoloji ile aran iyi mi? Vazgeçemediğin aletler, ilgini çeken mevzular var mı?

Elbet şimdilerde 15 yaşlarında 20 yaşlarında olan kardeşlerim şeklinde değil. Ne de olsa teknoloji biz analog kuşağa sonradan gelen bir şey oldu. Doğal ki aletlerim var. İki cep telefonum var. Biri hususi biri iş için. Şu sebeple hayatımın bir çok telefonda geçiyor. Kapasitesi yüksek fiyatı makul olanları yeğliyorum. Laptopum var. Netflix izlemeyi sevdiğim için güzel bir televizyonum var. Fakat teknoloji delisi değilim. Otomobile da cep telefonuna da fonksiyon bazlı bakıyorum. İşimi iyi görmesi temel tercih nedenim oluyor.

İşlemci krizi mevzusunda neler öngörüyorsun? Eğlence, sıhhat ve otomobil şeklinde birçok sektör bu mevzuda zarar görüyor.

Oldukça mühim işlemci krizi. Bir sürü sektör doğal ki bundan etkilenecek. Fakat yakın vadede çözüleceğini düşünüyorum. Şu sebeple sistem hadi adını da izah edelim paracı sistem kendine zarar verecek büyük yaralar açacak sorunları ne olursa olsun çözer. En büyük devletler içinde harp çıksa gider iki dakikada çözer isterse. Dolayısıyla işlemci krizi de oldukca uzun sürmeden çözülecek şeklinde düşünüyorum. Şu sebeple büyük şirketlerin menfaati var burada ve bu menfaatleri riske atmazlar.

Son olarak… Mert Başaran gelecekten ümitli bir kişi mi?

Elbet umutluyum. Sağlığın yerindeyse ümitli olmamak için hiçbir niçin yok. Ben birazcık bu şekilde bakıyorum. Bir iktisat, piyasalar şunlar bunlar var bir de yaşam var. İnsan trilyonların sahibi olsa da ciddi bir sıhhat sorununda gözü hiçbir şeyi görmüyor. O vakit makro bir yerden bakıyorsun hayata. Krizler, ekonomik sarsıntılar, global sarsıntılar… Her şey önceliğini yitiriyor. Bu yüzden diyorum ki sağlıklıysak ümitli da olalım. Çalışalım, kazanalım, fakat kazandığımızı varlığa dönüştürmek mevzusunda akıllı olalım.

Hani ABD için derler ya fırsatlar ülkesi diye. Bence Türkiye de fırsatlar ülkesi. Enseyi karartmadan ilerleyelim. Siyasal fanatizmle meydana getirilen kötümser haberlere o kadar da kulak asmayalım. Ülke olarak da kişi olarak da kendi finansal özgürlüğümüze yatırım yapalım. Evet dünyada büyük çalkalanmalar olacak, biz daha kırılgan ekonomilerden olduğumuz için bundan etkileneceğiz, zorlanacağız bir ihtimal fakat her krizin de fırsatlar barındırdığını biliyorum.
Sözgelişi bir yıl bir buçuk yıl ilkin emlak almış olanlar için yaşanmış olan şey fırsat oldu. Hem de dünyanın hiçbir yerinde olmayan bir fırsat. Birileri oldukca büyük paralar kazanmıştır. Demek ki krizlerin bu şekilde yönleri de var.
Ben umudu her daim diri tutmaktan yanayım.

 

İlgili Makaleler

Göz Atın
Kapalı
nevşehir haber vps bahis forum
Başa dön tuşu